Горизонтальное меню

Великая Отечественная война на Зельвенщине/Вялікая Айчынная вайна на Зэльвеншчыне

22 июня бомбардировочными ударами фашистской авиации был уничтожен аэродром у деревни Горно. 23 июня около Зельвы появились немецкие диверсанты, которые планировали взорвать железнодорожный мост. Мост был разрушен 24 июня. 25 июня 1941 т. отряд генерала Карбышева пытался переправиться через Зельвянку, но бой успеха не принес. (Карбышав был захвачен в плен. Находился в концлагере. За отказ сотрудничать с фашистами, был замучен в немецком концлагере Маутхаузен. Его вывели на мороз и стали обливать холодной водой ...) 26-28 июня бой за переправу начал второй отряд под командованием начальника разведотдела 10-й армии полковника Смолякова Александра Васильевича. Портрет Смолякова находится в нашей экспозиции. Среди экспонатов нашего музея, водительское удостоверение Курносенко Дмитрия, который оставил этот документ в д. Горно и, переодевшись в штатскую одежду, пошел на восток. Вот камешек, в который попала пуля, а могла попасть в человека. А это вещи неизвестного солдата, погибшего в первые дни войны около д. Каролин. Его останки были обнаружен во время строительных работ. На Зельвенщине был установлен оккупационный режим. Зельва оказалась в рэйхскамисариате "Пруссия". Граница проходила по р.Зельвянка. Жителям выдавались аусвайсы - пропуска. Такой аусвайс есть и в нашем музее, в нём указывается цвет глаз, рост человека и другие признаки. Весной 1942г. на территории Зельвенского, Слонимского, Мостовского и Дятловского районов начал действовать партизанский отряд "Победа", который перерос в бригаду "Победа". Командир Павел Иванович Булак. Бригада "Победа" входила в Ленинскую партизанскую бригаду, которой командовал Герой Советского Союза Булат Борис Адамович. Во время одной из операций, у деревни Красное Село, в плен к партизанам попал интересный человек - это был гражданин Франции Леон Эйер. (показываем портрет). Вскоре он начал участвовать в операциях партизан. После войны Леон Эйер неоднократно приезжал к своим боевым друзьям, командиру отряда Григорию Лазаревичу Кириллову. Среди взрослых воевали и дети: Коля Сергейчик, Алеша Кулак, Александр Кавчун. Колю Сергейчика фашисты замучили в Слониме. Он был партизанским связным. Война закончилась 70 лет назад, но и сегодня можно найти ее отзывы: это гильзы от снарядов, патронов, что и видно в нашей экспозиции. В экспозиции есть телефон, возможно, им пользовались красноармейцы при освобождении Зельвы. Видите солдатский котелок, который принадлежал Николаю Петрову. На котелке солдат сделал чеканку своего портрета, а также нанесены названия фронтов, на которых он воевал. Зельвенщина гордится своими людьми, в первую очередь теми, кто воевал на фронтах Великой Отечественной войны, в партизанских отрядах. Выставка представлена фотографиями ветеранов и их личными вещами. В 1943г. учился на курсах танкистов Савченко Михаил Андреевич. Михаил Андреевич подарил в музей свидетельство об окончании курсов танкистов. В свидетельстве стоят только отличные отметки. Письма с фронта - треугольники. Из них узнаём о солдатской нелегкой судьбе. В экспозиции представлены письма с фронта Татарина Серафима Лукьяновича. Хочется обратить внимание на медицинскую сумку. Она принадлежала Евфросинии Ивановне Прохореня. Ефросинья Ивановна участник партизанского движения в районе Орши. В мае 1942г Герой Советского Союза К.Заслонов вручил девушке медицинскую сумку. В 1943г. получил звание Героя Советского Союза за форсирование Днепра Жданов Павел Ильич. Павел Ильич жил в Зельве, здесь он похоронен. Почетным гражданином нашего поселка является Кашуткин Владимир Зиновьевич. Он участвовал в боях под Ельней и Ржевом. Почётные грамоты передала в наш музей жена Кривцова Сергея Александровича. В Зельве есть улица, которая носит имя Соловьева. Соловьев Василий Федорович погиб под Белостоком. У нас есть свидетельство о награждении его орденом Отечественной Войны I степени. У деревни Холстово погиб Беляев Павел Николаевич. Сообщение о его смерти родным представлено в музее. В нашей экспозиции фотографии тех, кто не вернулся домой с фронтов Великой Отечественной войны. Вот снимок Жданюка Павла. 26 августа 1945г. он прислал письмо своим родным, подписал свою фотографию с наилучшими пожеланиями. 27 августа 1945г он погиб. 12 июля 1944 т. в 2 часа утра началась операция по освобождению Зельвы. Вот участники освобождения Зельвы. Качур Петр Васильевич - непосредственный руководитель операции. В 9 часов утра Зельва была освобождена. На фронтах войны в это время воевали зельвенцы и те, кто после войны свяжет судьбу с Зельвой. Красноармейская книжка, почетные грамоты принадлежали Литвинчику Константину Семеновичу, Чернецкому Ивану Михайловичу. Долгое время жил и работал учителем на Зельвенщине Александр Сафронович Силивашко. Александр Сафронович был в числе тех, кто первым подал руку американскому солдату во время встречи на Эльбе. Снимок Силивашко и Робинсона облетел весь мир. Нашему музею Александр Сафронович подарил книжку, а также памятный знак. Александр Сафронович являлся почетным гражданином нашего поселка. В 2010 году он умер. Во время войны выходили агитплакаты газеты "Звязда". 5 таких плакатов есть и у нас. Оккупанты стремились воспитывать население на захваченной территории, особенно детей, в арийском духе. Копия Букваря, по которому должны были учиться дети в период оккупации. Он напечатан латиницей на белорусском языке. Есть и экспонаты периода 1-ой мировой войны: ранец немецкого солдата. Снимок 1915 г., когда генерал фельдмаршал фон Бауэр принимал парад в Зельве. Спасибо за внимание. Проходите в следующую комнату.
22 чэрвеня бамбардзіровачнымі ўдарамі фашысцкай авіяцыі быў знішчаны аэрадром ля вёскі Горна. 23 чэрвеня каля Зэльвы з’явіліся нямецкія дыверсанты, якія планавалі ўзарваць чыгуначны мост. Мост быў разрушаны 24 чэрвеня. 25 чэрвеня 1941г. атрад генерала Карбышава спрабаваў пераправіцца праз Зальвянку, але бой поспеху не прынёс.(Карбышаў быў захоплены ў палон фашыстамі ў раёне Баранавіч. Знаходзіўся ў канцлагеры. За адказ супрацоўнічаць з фашыстамі , быў закатаваны ў нямецкім канцлагеры Маўтхаўзен, яго вывелі на мароз і сталі абліваць халоднай вадой...) 26-28 чэрвеня бой за пераправу пачаў другі атрад пад камандаваннем начальніка разведаддзела 10-ай арміі палкоўніка Смалякова. Партрэт Смалякова знаходзіцца ў нашай экспазіцыі. Сярод экспанатаў нашага музея, шафёрскае пасведчанне Курносенка Дзмітрыя, які аставіў гэты дакумент у в. Горна і пераапрануўшыся ў цывільнае аддзенне, пайшоў на ўсход. Вось каменьчык, у які трапіла куля, а магла трапіць у чалавека. А гэта рэчы невядомага салдата, які загінуў у першыя дні вайны каля в. Каралін. Яго астанкі былі знойдзен пад час будаўнічых работ. На Зэльвеншчыне быў устаноўлены акупацыйны рэжым. Зэльва апынулася ў рэйхскамісарыяце “Прусія”. Мяжа праходзіла па р.Зальвянка. Жыхарам выдаваліся аўсвайсы - пропускі. Такі аўсвайс ёсць і ў нашым музеі, указваецца колер вачэй, рост чалавека і іншыя прыкметы. Вясной 1942г. на тэрыторыі Зэльвенскага, Слонімскага, Мастоўскага і Дзятлаўскага раёнаў пачаў дзейнічаць партызанскі атрад “Перамога”, які перарос у брыгаду “Перамога”. Камандзір Павел Іванавіч Булак. Брыгада “Перамога” ўваходзіла ў Ленінскую партызанскую брыгаду, якой камандаваў Герой Савецкага Саюза Булат Барыс Адамавіч. У час адной з аперацый каля вёскі Чырвонае Сяло ў палон да партызан трапіў цікавы чалавек - гэта быў грамадзянін Францыі Леон Эйер. (паказваем партрэт). У хуткім часе ён пачаў удзельнічаць у аперацыях партызан. Пасля вайны Леон Эйер неаднаразова прыязджаў да сваіх баявых сяброў, камандзіра атрада Грыгорыя Лазаравіча Кірылава. Сярод дарослых ваявалі і дзеці: Коля Сяргейчык, Алёша Кулак, Аляксандр Каўчун. Колю Сяргейчыка фашысты закатавалі ў Слоніме. Ён быў партызанскім сувязным. Вайна закончылася 70 год назад, але і сёння можна знайсці яе водгукі: гэта гільзы ад снарадаў, патронаў, што і бачна ў нашай экспазіцыі. Тэлефон - магчыма ім карысталіся чырвонаармейцы пры вызваленні Зэльвы. Салдацкі кацялок, належыў ён Мікалаю Пятрову. На кацялку салдат зрабіў чаканку свайго партрэту, а таксама нанесены назвы франтоў, на якіх ён ваяваў. Зэльвеншчына ганарыцца сваімі людзьмі, упершую чаргу тымі, хто ваяваў на франтах Вялікай Айчыннай вайны, у партызанскіх атрадах. Выстава прадстаўлена фотаздымкамі ветэранаў і іх асабістымі рэчамі. У 1943г. вучыўся на курсах танкістаў Саўчанка Міхаіл Андрэевіч. Міхаіл Андрэевіч падарыў у музей пасведчанне аб заканчэнні курсаў танкістаў. У пасведчанні стаяць толькі выдатныя адзнакі. Пісьмы з фронту - трохкутнікі. У іх салдацкі нялёгкі лёс. У экспазіцыі прадстаўлены пісьмы з фронту Татарына Серафіма Лук’янавіча. Хочацца звярнуць увагу на медыцынскую сумку. Яна належала Еўфрасінні Іванаўне Прахарэня. У маі 1942г. яна была ўручана дзяўчыне К.Заслонавым. У 1943г. атрымаў званне Героя Савецкага Саюза за фарсіраванне Дняпра Жданаў Павел Ільіч. Павел Ільіч жыў у Зэльве, тут ён пахаваны. Ганаровым грамадзянінам нашага пасёлка з’яўляецца Кашуткін Уладзімімір Зіноўевіч. Ён удзельнічаў у баях пад Ельней і Ржэвам. Г анаровыя граматы перадала ў наш музей жонка Крыўцова Сяргея Аляксандравіча. У Зэльве ёсць вуліца, якая носіць імя Салаўёва. Салаўёў Васілій Фёдаравіч загінуў пад Беластокам. У нас ёсць пасведчанне аб узнагароджанні яго Ордэнам Айчыннай Вайны I ступені. Ля вёскі Холстава загінуў Бяляеў Павел Мікалаевіч. Паведамленне аб яго смерці родным прадстаўлена ў музеі. У нашай экспазіцыі фотаздымкі тых , хто не вярнуўся дамоў з франтоў Вялікай Айчыннай вайны. Вось здымак Жданюка Паўла. 26 жніўня 1945г. ён прыслаў пісьмо сваім родным, падпісаў свой фотаздымак з найлепшымі пажаданнямі. 27 жніўня 1945г ён загінуў. 12 ліпеня 1944г.у 2 гадзіны раніцы пачалася аперацыя па вызваленню Зэльвы. Вось удзельнікі вызвалення Зэльвы. Качур Пётр Васільевіч - непасрэдны кіраўнік аперацыі. У 9 гадзін раніцы Зэльва была вызвалена. На франтах вайны ў гэты час ваявалі зэльвенцы і тыя ,хто пасля вайны звяжа лёс з Зэльваю. Чырвоноармейская кніжка, ганаровыя граматы, яны належылі Літвінчыку Канстанціну Сямёнавічу, Чарнецкаму Івану Міхайлавічу. Доўгі час жыў і працаваў настаўнікам на Зэльвеншчыне Аляксандр Сафронавіч Сілівашка. Аляксандр Сафронавіч быў у ліку тых, хто першым падаў руку амерыканскама салдату падчас сустрэчы на Эльбе. Здымак Сілівашка і Робінсана абляцеў увесь свет. Нашаму музею Аляксандр Сафронавіч падарыў кніжку, а таксама памятны знак. Аляксандр Сафронавіч з’яўляўся ганаровым грамадзянінам нашага пасёлка. У 2010 годзе ён памёр. У час вайны выходзілі агітплакаты газеты “Звязда”. 5 такіх плакатаў ёсць і ў нас. Акупанты імкнуліся выхоўваць насельніцтва на захопленай тэрыторыі, асабліва дзяцей, ў арыйскім духу. Копія Буквара, па якім павінны былі вучыцца дзеці ў перыяд акупацыі. Ён надрукаваны лацініцай на беларускай мове. Есць і экспанаты перыяда І-ай сусветнай вайны: ранец нямецкага салдата. Здымак 1915 г., калі генерал фельдмаршал фон Баўэр прынімае парад у Зэльве. Дзякуй, за ўвагу. Праходзьце ў наступны пакой.